नेपाली भाषा, साहित्य र संस्कृति: आलोचना र अनुसन्धान नेपाली वाङ्मयको गम्भीर र बहुआयामिक चिरफार गर्ने एक उत्कृष्ट अनुसन्धानमूलक कृति हो। यो पुस्तक दुई प्रमुख खण्डमा विभाजित छ। पहिलो खण्डले पूर्वीय तथा पाश्चात्य चिन्तनको तुलनात्मक अध्ययन गर्दै नेपाली संस्कृतिमा रहेका विविध आयामहरूको खोजी गर्दछ। यसमा मुन्धुम, पालाम र लेप्मुहाङ जस्ता किरात-लिम्बू मौखिक परम्परा, मधेसको मौलिक पहिचान, मेची-कोशीको नामकरण र शब्द व्युत्पत्ति, तथा हिन्दु समाजमा दलित चेतनाको विकास जस्ता गम्भीर नृसांस्कृतिक, ऐतिहासिक र समाजशास्त्रीय विषयहरू समेटिएका छन्। साथै, यस खण्डले दैवी सत्ता, मानवीय चेतना, आमसञ्चार र सृजनशीलताको अन्तरसम्बन्धमाथि आलोचनात्मक विमर्श गर्दछ।

दोस्रो खण्ड नेपाली साहित्यका मूर्धन्य स्रष्टा र द्रष्टाहरूको बौद्धिक यात्रामा केन्द्रित छ। भाषाशास्त्री प्रा. बालकृष्ण पोखरेलको योगदानदेखि समालोचक दधिराज सुवेदी, तथा वानिरा गिरी, देवकुमारी थापा, परशु प्रधान, गणेश रसिक, राममान तृषित, प्रेमविनोद नन्दन र कृष्ण पहारी जस्ता विशिष्ट कवि, कथाकार तथा गीतकारहरूको जीवनी, कृति र पाठगत विश्लेषण यसमा गरिएको छ। सिद्धान्त, इतिहास, संस्कृति र समकालीन सङ्घर्षलाई एकै ठाउँमा उनेको यो कृति प्राज्ञिक अध्येता, समालोचक र नेपाली समाजलाई गहिराइबाट बुझ्न चाहने प्रत्येक पाठकका लागि एक अनिवार्य सङ्ग्रह हो।